ENERJİ VERİMİ
AYDINLATMADA ve EV ALETLERİNDE YAPILAN ENERJİ
TASARRUFU
Evlerimizde
kullandığımız elektrikli ev aletleri istenilen hizmet ve konfor seviyesini
etkilemeksizin daha az enerji ile kullanılabilir. Verimli aydınlatma sistemlerini
ve ev aletlerini kullanarak elektrik faturalarında azalma sağlanabilir. Verimli
aletlerin fiyatları benzer modellerinden pahalı olabilir. Bununla birlikte
verimli aletlerin satınalınması esnasında ödenen fiyat farkı daha sonra
elektrik faturalarındaki düşüş ile kullanıcıya geri ödenir.
1999
verilerine göre, ülkemizde elektriğin % 47 gibi önemli oranı bina ve hizmetler
sektöründe tüketilmiştir.
Enerji
türleri içerisinde elektrik enerjisinin maliyeti oldukça yüksektir. Bu nedenle
elektriğin tüketimi konusuna önem vermek gerekir. Enerji maliyetlerinin ve
enerjiye olan talebin artması, enerji tasarrufunu zorunlu hale getirmiştir.
Enerji
ihtiyacının % 62'sini ithal etmek zorunda olan ve fosil yakıt kullanarak
elektrik enerjisine dönüşüm sağlayan santralların toplam veriminin % 30 olduğu
ülkemizde enerjinin verimli kullanımının önemi açıkça görülmektedir.
Çoğumuz çevresel olaylara duyarlı olmakla birlikte,
artan enerji kullanımı ile orantılı olarak artış gösteren çevresel zararları
azaltma konusunda ne yapabileceğimizden emin değilizdir. Eğer elektriği daha
verimli kullanmayı seçersek Türkiye'de çevresel sorunların çözümüne önemli bir
katkı sağlarız.
STANDARTLARIN
TÜKETİCİYE SAĞLADIĞI YARARLAR
Standartlar,
kalite, güven ve değişebilirlik açısından kesin garantiler ifade eder. İhtiyacı
en iyi şekilde karşılayabilecek bir ürün seçimi, bazen çok uzun zaman ve çaba
harcanmasını gerektirebilir. Bunun sonucunda hatalı seçim yapmak ve memnun
olmamak da mümkündür. Oysa bu karşılaştırma, tercih ve seçim işlemleri,
standartlar sayesinde çok kolay ve kısa bir süre içinde başarı ile
sonuçlandırılabilir.
Gelecekte
bütün elektrikli ev aletleri, enerji tüketimlerini gösteren etiketleri
bulundurmak zorunda olacaklardır. Avrupa Birliği ülkelerinde, ilk aşamada
buzdolapları ve derin dondurucular için bu sınıflandırma yapılmıştır. Ülkemizde
de, Avrupa Birliği mevzuatlarına parelel olarak enerji etiketlemesi ile ilgili
yasal düzenleme çalışmaları tamamlanmak üzeredir.
Elektrikli
ev aletlerinde enerji etiketlemesi ile;
•Tüketiciye
alacağı ürünün yılda ne kadar enerji tüketeceği bilgisinin satınalma sırasında
sağlanması,
•İmalatçıların
ürettikleri cihazların enerji tüketimlerini azaltmak için önlem almaya teşvik
edilmesi,
dolayısıyla enerjinin akılcı ve verimli kullanılmasının
sağlanması amaçlanmıştır.
Enerji Etiketi Örneği
Etikette
yer alacak bilgiler aşağıdaki şekilde olmalıdır.
I. İmalatçının adı veya ticari
markası yazılacaktır.
II. İmalatçının model tanımı
belirtilecektir.
III. Cihazın enerji verim sınıfı EK-
V’ e uygun olarak belirlenecektir. Uygun harf ilgili ok işareti ile
aynı hizaya yazılacaktır.
IV. Bir ürüne Avrupa Topluluğu
Konseyi’nin 880/92/EEC sayılı direktife istinaden “Topluluk çevre
etiketi ödülü” vermesi halinde,
çevre
ödülü işareti sözkonusu direktifte belirtilen kurallara uymak kaydıyla ürüne
iliştirilebilir.
V. Enerji Tüketimi, 5 inci
maddenin üçüncü fıkrasının (d) bendinde belirtilen standarda uygun
olarak ve kWh /yıl cinsinden
açıklanabilir. (24 saatteki tüketim x 365 belirtilecektir).
VI. Yıldız vererek belirtilmesi
gerekmeyen (çalışma sıcaklığı > -6°C olan) tüm gıda saklama
bölümlerinin net depolama hacmi toplamı
yazılacaktır.
VII. Yıldız vererek belirtilmesi gereken
(çalışma sıcaklığı £ -6°C olan) tüm dondurulmuş gıda
saklama bölümlerinin net depolama hacmi
toplamı belirtilecektir.
VIII. Belirtilen standartlara göre
dondurulmuş gıda saklama bölmesinin yıldız sayısı. Bu bölme için
yıldız verilmesi gerekmiyorsa bu
satır boş bırakılacaktır.
IX. Gürültü seviyesi (desibel cinsinden)
yazılacaktır.
AB Enerji Verimliliği Etiketi sınıflandırması bir
aletin yıllık enerji tüketimi bazında yedi gruptan oluşmaktadır. A harfi en
düşük enerji tüketim sınıfını göstermektedir. A sınıfı bir elektrikli alet
almanız durumunda ortalama enerji tüketiminden % 45 daha az enerji
tüketecektir. G harfi sınıfına ait bir alet de ortalama enerji tüketiminden en
az %25 daha fazla enerji tüketecektir. Böylece A, B ve C harfli sınıfa ait
elektrikli aletlerin tüketimi ortalama tüketimden daha düşük olacaktır.
ENERJİ
VERİMLİ LAMBA VE ALETLERİN SEÇİMİ
Yeni
bir ev için veya mevcut olanın değiştirilmesi amacıyla yeni lambalar ve aletler
satınalınacağında, ekonomik gücün yetebileceği en verimli olanlar alınmalıdır.
Karar verirken dikkat edilecek birkaç önemli nokta vardır. Aletlerin verim
oranlarının bilinmesi, nerede bulunabileceği, satınalma ve kullanım süresince
enerji maliyetinin kullanıcıyı nasıl etkileyeceği önemli noktalardır. Aynı
zamanda, evlerde kullanılan hangi aletlerin en fazla enerjiyi tükettiği ve
belirli aletlerin enerji maliyetlerinin nasıl tahmin edileceği bilinmelidir.
Bazen
enerji verimli aletler satınalırken daha fazla, bazen ise daha az ödenir. Fakat
her iki durumda da enerji verimliliği uzun süre kullanımlarda tasarruf sağlar.
Kullanıcı başlangıçta tasarruf etmeyi düşünerek ucuz ama verimi düşük bir aleti
tercih edebilir. Fakat bunun sonucunda her ay daha yüksek elektrik faturası ile
kaşılaşacaktır. Bir alete sahip olunduğu sürece kullanma maliyetini ödeme
yükümlülüğüne girilir. Bu kullanma maliyetleri katlanarak artabilir. Örneğin;
bir buzdolabını 13-15 yıl kullanmak genellikle satınalma maliyetinin 1,5-2
katına mal olur. Verimli bir aletin satınalma ve kullanımı süresince
maliyetlerinin toplamı düşük verimli bir aletin toplam maliyetinden azdır.
AYDINLATMADA
ENERJİ TASARRUFU
Evlerde
aylık elektrik faturalarının yaklaşık %20'si aydınlatma amaçlı kullanıma
aittir. Verimli aydınlatma hem faturalarda hem de gözlerde rahatlama sağlayacağından
daha düşük faturalar ve daha kaliteli aydınlatma ile memnun edici sonuçlar elde
edilecektir.
Aydınlatmada
enerji tasarrufunun basit tedbirlerle sağlanması bizim için önemli bir
avantajdır. Burada önemli olan konuya gereken ilginin gösterilmesidir.
Aydınlatmada enerji tasarrufu, aydınlatmanın kalitesini düşürmeden iyi bir
aydınlatmanın gereklerini yerine getirerek yapılmalıdır. ıyi bir aydınlatma
daha verimli aydınlatma elemanlarıyla sağlandığı için, sonuçta aynı aydınlatma
seviyelerini daha az enerji tüketimi ile sağlamış oluruz.
Düşük
verimli ışık kaynakları yerine yüksek verimli ışık kaynakları kullanılarak
uygun aydınlatma ve enerji tasarrufu sağlanabilir.
Ülkemizde yaygın olarak kullanılan lamba tipleri
aşağıda yer almaktadır;
Akkor
Lambalar
Işık elde etme biçimi ısıl ışıma olan akkor lambada,
tungsten telden geçen elektrik akımı teli ısıtarak akkor duruma getirir ve
telin ısınmaya başlamasıyla elektrik enerjisi ışınım enerjisine dönüşür. Bu
lambaların yayımladıkları ışınımların çok büyük bir bölümü ısı, küçük bir
bölümü görünür ışınımlardır. Bu nedenle, verimleri çok düşüktür. (h=10-20 lm/W)
Akkor Halojen Lambalar
Akkor halojen lamba, akkor lambanın atmosferindeki gaz
karışımının değiştirilmesi (halojen eklenmesi) ile oluşturulmuş bir ısıl ışır
kaynaktır. Bu tür lambaların atmosferinde kullanılan halojen moleküllerinin
tungsten teli yenilemeleri nedeniyle, tel sıcaklığı artabilmektedir. Bunun
sonucunda da, aynı güçteki akkor lambaya göre, hem ışık verimi hem de renk
sıcaklığı biraz yükseltilebilmektedir.
Fluoresan Lambalar
Işınım
elde etme biçimi ısıl ışıma olan fluoresan lambalarda, ışık üretimi iki aşamada
ortaya çıkar. Birinci aşama, alçak basınçlı civa buharı ortamında lambanın iç
yüzeyine fluoresan madde sürülerek elektrik akımı geçirilmesi ile
gerçekleştirilen 'elektrik deşarj' olayı ile ışınım oluşturulmasıdır. Fluoresan
lambaların verimi temelde lamba gücü arttıkça artmaktadır. Ancak, aynı güçteki
lambalar ele alındığında, verim değişimi doğrudan doğruya fluorışıl tozun
yapısına bağlı olmaktadır.
Işık
kaynaklarının enerji tasarruflu üretilmesi doğrultusunda yapılan çalışmalar
sonucunda tüp şeklindeki fluoresan lambalarda da büyük gelişmeler
gerçekleştirilmiştir. 38 mm çaplı 20 W, 40 W, 65 W' lık lambalar yerine, 26 mm
çaplı sırasıyla 18 W, 36 W ve 58 W' lık fluoresan lambalar kullanıma
sunulmuştur. Lambaların çapları küçültülüp ışık akıları artırılmış, çok değişik
renk sıcaklıklı ve renk ayırım özellikli lambalar üretilmeye başlanmıştır.Küçük
çaplı lambalar daha ekonomiktir.
Kompakt
Fluoresan Lambalar
Kompakt
fluoresan lambalar konutlar ve ofisler için uygun olup, akkor lambaları kompakt
fluoresan aydınlatmaya dönüştürmek kolaydır. Akkor lamba kullanılan hemen hemen
her yerde kompakt fluoresan lambalar kullanılabilir. Örneğin 75 Watt'lık akkor
flamanlı lamba yerine, 15 Watt'lık bir kompakt fluoresan lamba kullanarak, aynı
aydınlatma %80 daha az enerji tüketerek elde edilir.
Ülkemizde,
bu lambalar, pahalı olması nedeniyle gelişmiş ülkelere oranla yaygınlaşamamıştır.
Verimli lamba fiyatlarında oldukça fiyat farkı görülmektedir. Fakat toplam
maliyetleri gözönüne aldığımızda kompakt fluoresan lambaların kullanım ömrü
süresince maliyetinin daha az olduğunu görülmektedir. İki faktör bunu
doğrulamaktadır; bunlardan birincisi kullanım ömrünün akkor lambaya göre 8 kat
uzun olması, ikincisi ise, akkor lambanın % 20'si kadar enerji kullanmalarıdır.
Aşağıdaki formül, 8000 saat kullanım ömrü baz alınarak
ayrı ayrı lambaların toplam aydınlatma maliyetlerini hesaplayarak karşılaştırma
olanağı verir.
“Elektrik Maliyeti = Elektriğin kWh Maliyeti x Watt
Değeri x Kullanım ömrü (h)/1000”
Akkor
Lamba ve Kompakt Fluorasan Lambanın Karşılaştırılması
Üç yıl süresince (4,380 saat), günde 4 saat ve aynı miktarda
aydınlatma sağlayan iki lamba tipi için basit bir karşılaştırma yapalım. Bu
sürede 6 adet akkor flamanlı lamba kullanırken, kompakt fluorasan lambanın 3.8
yıl daha kullanım ömrü devam edecektir.
|
Lamba Tipi |
100WAkkor Flamanlı |
23W Kompakt Florasan |
|
Satınalma fiyatı |
$0.75 |
$11.00 |
|
Lamba ömrü |
750 saat |
10,000 |
|
Günlük kullanım saati |
4 saat |
4 saat |
|
İhtiyaç duyulan lamba sayısı |
3 yılda 6 adet |
6.8 yılda 1 adet |
|
Toplam lamba maliyeti |
$4.50 |
$11.00 |
|
Lümen |
1,690 |
1,500 |
|
Toplam elektrik maliyeti 8cent/kilowatt-saat |
$35.04 |
$8.06 |
|
Toplam maliyet(3 yıl süresinde) |
$39.54 |
$19.06 |
Fluoresan
Lambalarda Manyetik ve Elektronik Balastların Çalışma Prensibi :
Balastlar,
fluoresan tüpleri ve kompakt fluoresan lambalara ilk çalışma komutunu verir ve
çalıştırırlar. Fluoresan lambalar civa ve argon gazı ile doludurlar. Balastdan
güç alan lambanın ucundaki elektrodlar gazı ionize etmek için elektrik deşarjı
meydana getirirler. Civa atomları normal enerji seviyesine geri dönerken
ultraviyole fotonlar yayarlar. Lambanın fosfor kaplaması fotonları,
fluoresanları absorbe eder ve görünür ışık üretir.
Manyetik Balastlar: Manyetik veya elektromanyetik olarak adlandırılan
balastlarda bir demir cevheri etrafında alüminyum veya bakır tel vardır. Bakır
tel balastlar, alüminyum olanlara göre % 10 daha verimlidir. Manyetik
balastlar, A.C. standart frekansta, 50 Hertz de çalışırlar. Elektrik
tüketicilerinin extra düşük kayıplı balastları kullanmaları tavsiye
edilmektedir.
Elektronik Balastlar : Elektronik balastlar, lambanın titreme ve
gürültüsünü azaltan manyetik balastlara göre daha yüksek frekansta çalışırlar.
Elektronik balastlar, manyetik balastlardan % 25 daha az elektrik kullanırlar. Bir
çok elektronik balastın lambayı kısma olanağı sağlaması ile daha fazla enerji
tasarrufu mümkündür. Daha verimli aydınlatma sistemleri daha az ısı üretirler.
Elektronik balastların IEC 928 ve 929 uluslararası standartlar ile uyumlu ve
yüksek güç faktörüne sahip olduğundan emin olunmalıdır.
Elektronik ve manyetik balastlar daha yüksek hat
kayıplarına yol açan şekil bozulması veya faz atlaması nedeniyle düşük güç
faktörüne sahip olabilir. Faz güç-faktörünü düzeltmek için balastlara
kapasitörler monte edilebilir veya üretim sırasında balastla birleşik olarak
üretilebilir.
Aşağıdaki Tabloda konutlarda kullanılan lamba
tiplerinin özellikleri verilmiştir.
|
|
Tipi |
Güç (Watt) |
Verim |
ömür (saat) |
Işığın Rengi |
Renk Geri Verimi |
Maliyet |
Kullanım önerileri |
|
Akkor Flamanlı |
Normal |
15 1000 |
-10 20 |
-1000 |
sıcak |
iyi |
düşük |
Kısa süreli çalışmalarda, genel amaçlı yerlerde, |
|
Halojen |
20 2000 |
-20 25 |
-2000 3000 |
sıcak |
çokiyi |
orta |
Yüksek yoğunluklu aydınlatmada, iyi renk geriverimi
gereken yerlerde, |
|
|
Fluoresan |
Tüp |
6 - 65 |
50 - 95 |
-4000 7000 |
çeşitli renkler |
ortadan iyiye |
orta |
Sürekli veya kesintili aydınlatmada, Genel amaçlar için,
iyi renk geriverimi gereken yerlerde, |
|
Kompakt |
9 - 25 |
45 - 80 |
-8000 -10000 |
sıcak |
iyi |
orta |
İç ortamlarda, yüksek kaliteli aydınlatma gereken
yerlerde, |
Verimlilik; lümen/watt olarak ifade edilmektedir.
(Giren enerji birimi başına çıkan ışık
akısı birimi.)
Doğru
Aydınlatmanın Seçilmesi
Doğru ampulün seçimi, onun ne amaçla ve nerede
kullanılacağına bağlıdır. Ampul seçiminde aydınlatma seviyesi, açık kalma
süresi ve değiştirilme kolaylığı gibi faktörlerin yanısıra aşağıdaki hususlar
da gözönüne alınmalıdır. Doğru aydınlatmaya yaklaştıkça daha fazla para ve
doğal kaynaklardan tasarruf edilecektir.
Saatlik maliyet verimliliği Lamba sayısı arttıkça, daha uzun ömürlü ve
verimli olanlarına yatırım yapmak en doğru karardır. Yatırım daha kısa sürede
geri ödeme sağlar.
Başlama
Karakteristikleri Çeşitli
tipteki ampullerin ilk çalışma karakteristikleri farklıdır. Örneğin, ilk
çalışma esnasında manyetik balastlı fluoresan lambalar gecikmeli aydınlatırken,
elektronik balastlı fluoresan lambalar anında aydınlatırlar. Manyetik ve
elektronik balastlı fluoresanların her ikisi de 1-2 dakika sonra tam aydınlığa
ulaşırlar.
Renk Standart akkor lambalar sıcak sarı-beyaz
bir renk vermektedir. Halojen lambalar daha beyazdır. Fluoresan lambalar sıcak
sarıdan soğuk beyaza kadar farklı renklerde aydınlatırlar.
Ağırlık Özellikle hafif, kırılgan armatür ve
içindeki tesbit parçaları için lamba ağırlığı, karar vermede önemli bir faktör
olabilir. Manyetik balastlı kompakt fluoresan lambaların ağırlığı, elektronik
balastlı kompakt fluoresanlardan daha fazladır.
Yerleştirme İç mekan kullanımı için tasarlanan
lambalar dış aydınlatmada kullanılmamalıdır. Örneğin soğuk su ile temas etmesi
durumunda ince camlı lamba kırılabileceği için dış aydınlatmada akkor lambalar
tavsiye edilmez.
Yönlendirme Lamba seçiminde ihtiyaç olan yere ne kadar
faydalı aydınlatmanın yönlendirileceği gözönüne alınmalıdır. Özel (lokal)
uygulamalarda düşük voltajlı halojen lambalar kısmen spot ışık istenilen
spesifik yerleri aydınlatmak için uygundur.
Ayarlama Ayar anahtarı mod ayarlama (kısma) yoluyla
standart akkor lambalarda enerji tasarrufu olanağı verir. Fakat bütün lamba
tipleri, ayar anahtarı kullanımına uygun değildir.
Belirli bir saatte otomatik olarak lambaları
kapatan bir saatin monte edilmesi veya çevrede birisi olduğu zaman lambaları
açacak optik veya ultrasonik sensörlerin kullanılması ile bu anahtarları
alternatif şekillerde kullanmak mümkündür.
Fiyat En ucuz ampulü seçmek, uzun dönemde para
tasarrufu sağlamaz. Çünkü lambanın kullanım ömrü boyunca aydınlatma enerjisi
maliyeti kendisinin alış maliyetinden on kat daha fazla olacaktır. Bu nedenle
enerji verimli lambalar başlangıçta pahalıya mal olurken, düşük faturalar ile
yatırım kısa sürede kendini çok çabuk geri öder.
Lümen/Watt oranı Lamba seçiminde etkinlik faktörü
(lümen/Watt) yüksek, uzun ömürlü, zamanla oluşan ısı akısı düşümü az olan
lambalar tercih edilmelidir. (Tipik akkor bir lambanın lümen/watt oranı 15:1
iken fluoresan bir lambanın oranı 60:1)
Aydınlatmada Enerji Tasarruf Noktaları
1.
Bir akkor lamba, kompakt fluoresan lamba ile değiştirildiğinde,
%80 kadar aydınlatma maaliyeti azalır.
2. Eğer kullanıcının bütçesi bir defada bir çok fluoresan lamba almaya elvermezse,
geride kalanları değiştirmek için aylık olarak sıraya konarak tamamlanması
mümkündür.
3. Odadan ayrılırken lambalar kapatılmalıdır. Aile bireylerinin odadan
ayrılırken lambaları kapatmalarını hatırlatacak notlar konması faydalı
olacaktır.
4.
Gün ışığından mümkün olduğunca faydalanılmalıdır. Odalar doğal aydınlık
avantajını daha iyi kullanacak şekilde düzenlenmelidir. Pencere yakınına bir
masa ve sandalye yerleştirerek elektrik faturalarında gerçek bir azalma
sağlanabilir.
5. Dış kapı ışıldakları halojen lambalarla değiştirilebilir. 50-90 Watt'lık bir
halojen lamba, iki kat fazla Watt'lı standart bir reflektör lamba yerine
takılırsa yine aynı aydınlatma elde edilir.
6. Lambaların ve armatürlerin peryodik olarak bakımları yapılmalıdır.
Aydınlatma sistemlerinin bakımları yapıldığında daha verimli olarak çalışırlar.
İyi yapılmayan bakım sonucunda lamba üzerinde biriken tozlar faydalı ışık
miktarını azaltır. Tozlanan armatür ışığın %50'sini yayar, %50'sini yutar.
Bunları temiz tutmakla daha fazla enerji harcamadan aydınlatma miktarı
arttırılabilir. Tüm lambaların ışık çıktıları zamanla azalır. Işık çıktıları
azalan yani verimleri düşen lambaların değiştirilmesi gerekir.
7. Lamba seçimleri en yüksek lümen/Watt oranına göre yapılmalıdır.
8.
Duvarlar ve tavanlar açık renkli boya ile boyanmalı, dekorasyon eşyaları mümkün
olduğunca açık renk seçilmelidir.
9.
Lamba ışık çıktısı verimli olarak kullanılmalıdır. Aydınlatılması gereken
yüzeylere lamba ışık çıktısının maksimum oranda ulaşıp ulaşmaması aydınlatma
sisteminin verimliliğini etkileyen en önemli faktörlerden biridir.
10.
Daha fazla ışığa ihtiyaç duyulan bölümlerde çok sayıda düşük güçlü lamba yerine
daha yüksek güçlü tek bir lamba kullanmak daha verimli bir aydınlatma sağlar.
11. Dekoratif lambalar ışığı sizin istemediğiniz
yönlere gönderir. Açık renk, şeffaf gölgelikli abajurlar ışığı daha iyi
geçirirler.
ELEKTRİKLİ
EV ALETLERİ
BUZDOLAPLARI
Önemli
bir enerji kullanıcısı olan buzdolapları, periyodik olarak çalıştırılan çoğu
aracın tersine, günün 24 saatinde ve yılda 365 gün çalışmaktadırlar.
Bir
soğutucu ya da dondurucuda kullanılan yalıtıcı malzemenin kalınlığı ve
kalitesi, buz eritme sistemi ve kapı-dolap dizaynı gibi faktörler istenen ısı
düzeyini sürdürmek için harcanan elektrik enerjisi tüketimini etkiler.
Buzdolapları, klimalar ve ısı pompaları aynı prensipte çalışırlar. Mevcut ısı
bir yerden hareket ettirilir ve başka bir yere transfer edilir. Bu sistemi daha
iyi anlayabilmek için soğutma çevrimini bilmeliyiz.
Soğutma Çevrimi
Buzdolapları ve klimalar 4 ana elemana sahiptir.
1. Soğutucu gaz :
ünitenin hayati kısmıdır. Bu, sıvı halden gaz hale dönerken, ısı absorblama
daha sonra ısısını vererek tekrar yoğunlaşıp sıvı hale dönüşme özelliğine sahip
kimyasal bir gazdır.
2. Kompresör : Evaparatörden
gelen soğuk gazı sıkıştırır. Böylece gazın sıcaklık ve basıncı artar. Daha
sonra kompresör ısıyı dağıtmak için ısıtılan gazı kondensere sirküle eder.
3. Kondenser: Kondenser (sıcak serpantin) ısıyı dağıtır. Bu
serpantinde, gaz çevreleyen havaya ısısını vererek yoğunlaşır ve sıvı hale
gelir.
4. Evaporatör:
Evaporatör (soğuk serpantin) ısıyı toplar. Bu serpantinde sıvı haldeki soğutucu
gaz kaynar ve çevreleyen havadan ısıyı alırken gaz hale dönüşür.
Isı
pompaları ısıtma veya soğutma amacına göre soğutucunun akış yönünü otomatik
olarak değiştiren bir mekanizmayı da içerir.
Yeni
Buzdolabı Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar
Çalışma
ömrünün sonlarına gelen bir buzdolabının bozulmasını beklemek yerine,
değiştirmekle bir çok sıkıntı ve fazla ödemelerden kurtulmak mümkündür. Çünkü
yeni bir buzdolabı 8-10 yaşında olandan çok daha az enerji tüketecektir.
Yeni bir buzdolabı alınacağı zaman, istenilen
özelliklere sahip, ihtiyaca uygun ölçülerde ve mutfağa en iyi uyabilecek model araştırılmalı
ve diğer istenilen özelliklerin biraraya geldiği en az elektrik tüketen
buzdolabı seçilmelidir.
Doğru ölçü Geniş buzdolapları küçük olanlardan daha fazla enerji
kullanacağı için yanlızca ihtiyaç olan kadar büyüklükte bir buzdolabı seçmek
yararlı olacaktır.
Bir veya iki kapı Daha uzun soğutma tüpleri ve daha geniş
kompresörlere ihtiyaç olacağından birden fazla kapılı modeller genellikle daha
fazla enerji kullanımı anlamına gelirler.
Üst ve alt derin
dondurucular Üst
ve alt dizaynlı modeller yanyana olanlardan daha verimlidirler. Bunun nedeni
izole edilecek alanın daha az olmasıdır.
Otomatik defrost El ile ayarlı buzdolapları verimlidir
fakat 1/4 inç kalınlığında buzun oluşması verimin azalması için yeterlidir. Bu
nedenle otomatik defrostlar daha iyidir. Eğer otomatik veya yarı otomatik model
seçilecekse, sıcak gazlı olan tercih edilmelidir. Verimi daha yüksek olacaktır.
Anti-yoğuşma sistemi Sıcak tüplü, anti-yoğuşma sistemli bir
model seçilirse buzdolabının cidarlarında terleme olmayacaktır.
Watt oranı Bir çok buzdolabının arkasında ünitenin
elektrik aksamı ile ilgili bilgi veren küçük bir etiket veya enerji etiketi
bulunur. Aynı ölçü ve özellikteki buzdolapları için daha küçük sayılar daha
verimli buzdolaplarıdır.
Bazı buzdolabı etiketlerinde güç HP (Beygir Gücü)
olarak verilir. Watt cinsinden elde etmek için HP birimli rakam 746 ile
çarpılır.
Soğutucunun tasarımından kaynaklanan tüketime
ilaveten, aletin kullanılış biçimi de elektrik tüketimini etkiler. Bu nedenle
kullanıcının dikkat etmesi gereken noktalar şöyle sıralanabilir;
Enerji
Tasarruf Noktaları
1. Koruyucu Bakım
Buzdolaplarının verimli kullanılmasında düzenli bakım esastır. Düzenli bakım
programı sistemin verimliliğini arttıracak ve aletin ömrünü uzatacaktır.
örneğin, serpantinler aylık olarak metalik olmayan bir fırça ile temizlenmeli,
otomatik defrost yılda bir servis elemanına ayarlatılmalı ve kapıların açık
pozisyondan otomatik olarak kapanması için seviye ayarı yapılmalıdır.
2. Hava alacak şekilde yerleştirilmeli,
Serpantinli buzdolaplarının arkasında duvar ile en az 10 cm mesafe olmalıdır.
Buzdolabının etrafı toz ve hava sirkülasyonunu etkileyici diğer maddelerden
uzak tutulmalıdır. Hava ne kadar rahat sirküle ederse, serpantinler de ısıyı o
kadar iyi yayacaktır.
3. Isı kaynaklarından uzak tutulmalı,
Fırın ve diğer ısı kaynaklarından gelen sıcak hava, buzdolabınızın serin kalmak
için daha çok çalışmasına neden olacaktır. Buzdolabınızı güneş alacak yere,
soba veya radyatör yanına yerleştirmemelisiniz.
4. Fazla paketleri kaldırmalı,
Koruyucuların kalınlığı arttıkça, buzdolabı içindekileri serin tutmak için daha
çok çalışacaktır. Buzdolabına koymadan önce, gıdaların fazla olan paketleri
çıkarılmalıdır. Boşluk kadar enerji tasarruf edeceğinden ince plastik flimlerin
kullanılması daha iyi olacaktır.
5. Buzdolabındaki derin
dondurucudan çıkaracağınız donmuş bir malzemeyi bir gün önceden alarak
buzdolabınıza koyunuz ve orada çözülmeye bırakınız, dolayısıyla dolaba soğukluk
vereceği için buzdolabınızın daha az enerji harcamasını sağlamış olursunuz.Yani
buzluktaki malzemeyi doğrudan açığa koyarak enerji kaybına sebep olmayınız.
6. Buzdolabınızdaki buz
kalınlığının 5 mm' yi geçmemesine dikkat
ediniz
|
|
7. Buzdolabının kapağını mümkün olduğu kadar az açınız
veya uzun süre açık tutmayınız. 8. Buzdolabına sıcak malzeme koymayınız. Aksi halde
üniteniz ısıyı uzaklaştırmak için daha uzun süre çalışarak enerjiyi fazla
tüketecektir.
|
|
|
KLİMALAR
Ülkemizin
bir kısmı yaz aylarında aşırı sıcak olmakta, bu durum çalışma ve yaşama
koşullarını olumsuz yönde etkilemektedir. Bu nedenle de daha rahat bir yaşama
çevresinin sağlanması için sıcaklık ve nem oranını düşüren soğutucular ve klima
cihazları kullanılmaktadır.
Bu araçların kullanımında elektrik enerjisinden
tasarruf sağlayabilmek için uygun ölçülerde klimanın tercih edilmesi en doğru
karardır. İhtiyaç olandan çok büyük bir klima para ve enerji kaybı demektir.
Uygun ölçülerde, düşük verimli bir klima daha verimli, büyük bir üniteden az
enerji tüketir.
Aşağıdaki tabloda tavsiye edilen ölçüler
verilmektedir:
|
Alan (m2) |
Klima ölçüsü (BTU/saat) |
|
13-15
|
7000-9000 |
|
16-17 |
9000-11000 |
|
18-22 |
11000-13000 |
|
23-24
|
13000-16000 |
|
30 |
18000-20000 |
|
40 |
24000 |
Elektronik
termostat kontrolü performansı arttırabilir ve enerji kullanımının % 30'u kadar
tasarruf sağlar.
Dönel bir kompresör, pistonlu bir komresörden daha verimli olabilir. Fakat
doğru karar için en önemli unsur uygun ölçünün seçilmesidir.
Enerji
Verimlilik Oranı (EVO) en yüksek olanı, başka bir ifade ile Btu/saat
birimindeki ölçü aralığında, en düşük Watt değerine sahip en az elektrik
kullanan modeller seçilmelidir. Kompresör motorunun Watt değeri ve soğutma
kapasitesi oranı (Btu/saat), satış kataloğlarında ve klima etiketlerinde
bulunabilir. Aşağıda bir etiket örneği görülmektedir.
Split Sistem Ünitesi İçin Etiket örneği
|
Model ismi |
8300 Btu/saat |
Klimalarda
enerji verimliliğini tahmin etmenin en kolay yolu Enerji Verimlilik Oranı'nı
(EVO) hesaplamaktır. EVO etikette yer almayabilir. Btu/saat oranını, Watt
değerine bölerek bu oran bulunabilir. örneğin, 1,200 Watt ve 12,000 Btu/saat
oranına sahip bir ünitede EVO 10 olarak hesaplanır. Daha yüksek EVO daha
iyidir. Seçim yaparken mümkün olduğunca daha yüksek oranlı veya EVO 10' a yakın
modeller tercih edilmelidir.
“EVO
= Soğutma Kapasitesi (BTU/Saat)/ Watt Değeri”
Eğer
bir split sistem seçilirse, yukardaki formülde toplam Watt değerini elde etmek
için iç ünitenin Watt değerine, dış ünitenin Watt değeri ilave edilir.
Maksimum
verim için iç ve dış serpantinlerin verimlilik oranlarının uyumlu olup
olmadığından emin olunmalıdır. Servis personelinin soğutma serpantinlerini
kolay temizleyebilmesi için iç ünite hava giriş panellerinin hareket edebilir şekilde
montajının yapılması önemlidir.
Yüksek
verimli bir ünite, aynı ölçüdeki daha düşük verimli bir üniteden daha ucuza
satın alınabilir. Bunun için dikkatli bir fiyat araştırması yapmalıdır.
Dış
ünite evden veya ofisten yaklaşık 50-60 cm kadar mesafede serin, gölgeli bir
yere uygun olarak yerleştirilmelidir.
Ünitenin
daha çok çalışmasına neden olacak direkt güneş ışığından sakınılmalı, ayrıca
hava almasını engelleyecek çalılık veya kuytu yere yakın olmamalıdır.
Enerji Tasarruf Noktaları
1.Koruyucu
Bakım
Düzenli olarak filitrelerin değiştirilmesi, sistemin kontrol edilmesi ve fan
kayışının ayarlanması yalnızca enerji tasarrufu sağlamaz, aynı zamanda
verimliliği arttırır ve klimanın ömrünü uzatır. En iyi enerji tasarrufu
sonuçlarını elde etmek için kullanım broşüründeki bakımları peryodik olarak
yapılmalıdır.
2. Gölgeleme
Evin güneş alan kısımlarının ağaçlarla
gölgelenmesi, cam filmleri, pencere ve duvar tenteleri pasif soğutma
yöntemlerinin uygulanması önemli ölçüde soğutma yükünü azaltacaktır.
OCAK
VE FIRINLAR
Yiyecek
hazırlama ve pişirme faaliyetlerinde, enerji verimli pişirme araçlarının
kullanımı ile de enerji tasarrufu sağlanabilir. İster elektrik enerjisi, ister
gaz kullanılsın, ocaklarda yemek pişirme, fırında yemek pişirmeden daha
ekonomiktir.
Enerji
Tasarruf Noktaları
1.
Modern fırınlarda, ön ısıtma oldukça hızlıdır. Bu nedenle, çok gerekli değilse
ön ısıtma yapılmamalı, yapılsa bile bu süre 10 dakikayı geçmemelidir. Aynı anda
birden fazla yiyecek pişirilebilir. Fırın kapağının her açılışında % 20
oranında ısı kaybı olması nedeniyle, kapak, pişme süresinin sonuna kadar
açılmamalıdır.
2. Eğer evde birkaç tane fırın varsa daima küçük olanı tercih edilmelidir.
Büyük bir fırının yarı kapasite ile kullanılması yerine, küçük bir fırının tam
kapasite ile kullanılması yine elektrik faturalarında azalma sağlayacaktır.
3. Mikro dalga fırınlarda pişirme 2-10 dakika, ısıtma
ise 10-30 saniyede gerçekleşir. Bu nedenle geleneksel fırınlara göre % 50 daha daha
az elektrik harcarlar. Ancak fazla miktarda yiyeceklerin pişirilmesinde durum
tersine döner daha fazla elektrik tüketirler. Az miktarda yiyeceklerin
pişirilmesinde tercih edilmelidir.
ÇAMAŞIR
MAKİNELERİ
Çamaşır
makinelerinde harcanan elektrik enerjisinin büyük bir bölümü suyu ısıtmak için
kullanılır.
Enerji Tasarruf Noktaları
1. Yüksek sıcaklıkta yıkamak yerine ılık
veya soğuk suyla yıkamalı, durulama ise soğuk su ile yapmalıdır.
2. Yıkama proğramları tam kapasite
çalıştırılmalıdır.
3. Eğer mümkünse çamaşırlar dışarıda güneş
ve rüzgardan yararlanarak kurutulmalıdır. Zorunlu olmadıkça kurutma makineleri
kullanılmamalıdır.
4.
Kurutmalı çamaşır makinası alınacak ise bunların çamaşır kuruduğu zaman üniteyi
kapatan, nem sensörlü olanları tercih edilmelidir.
5. Önden yüklemeli makinalar, üstten yüklemeli
makinalara göre daha az enerji tüketirler.
BULAŞIK
MAKİNELERİ
Bu aletlerin seçiminde de, kapasitesi, kaplayacağı
alan gibi faktörlerin yanısıra enerji tüketim değerleri gözönüne alınmalıdır.
Her zaman tam kapasite doldurulamayan kullanımlar için tek sepetli yıkama
programı olanlar tercih edilebilir.
Enerji Tasarruf
Noktaları
1. Bulaşıkları ön durulamaya tabi tutmak gereksizdir,
gerektiği durumlarda sıcak su yerine soğuk su kullanılmalıdır.
2. Bulaşıkların sanitasyonu için yüksek
sıcaklıkta yıkama arzu edilmedikçe 55°C su sıcaklığı yeterlidir.
3. Tam kapasite dolmadıkça
çalıştırılmamalıdır.
ELEKTRİKLİ
SÜPÜRGELER
Enerji Tasarruf Noktaları
1. Elektrikli süpürgenin torbası sık sık
boşaltılmalıdır. Bu işlem, süpürgenin emme gücünü yükselteceğinden daha verimli
ve daha çabuk temizlemeyi sağlayacaktır.
2. Eskimiş fırçalar yenilenmelidir.
3.
Yılda en az bir kez motor bölümü açılıp, buradaki toz ve pamukçuklar
temizlenmelidir.
DİĞER EV ARAÇLARI
Televizyon,
Bilgisayar, Yazıcı, Video, CD gösterici, Radyo
Elektronik
teknolojilerindeki gelişmeler, toplumun tüketim ihtiyaçlarını önemli ölçüde
etkilemektedir. Buna bağlı olarak daha fazla insanın evinde çalışmaya başlaması
ile ortalama bir ev için güç gerektiren cihazların sayısında önemli ölçüde
artış görülmektedir. Günümüz evlerinde bilgisayarlar, yazıcılar, faxlar, Video
ve CD göstericiler yeralmaya başlamıştır.
Bilgisayarlar dünyada en hızlı elektrik yükü oluşturan
cihazlardır. Gelecek yıllarda bu miktar giderek artacaktır. Ancak
bilgisayarların kullandığı enerjinin çoğu, bilgisayar kullanılmadığı esnada
açık olmasından dolayı boşa harcanmaktadır.
İzlenmeyen programlarda TV' yi
kapatınız.
TV'ler,
Video'lar, CD göstericiler , kablosuz telefonlar, soygun alarmları, mikro dalga
fırınlar, çalışmadıkları zaman da, stand-by modunda enerji tüketmeye devam
ederler. Bu enerji saat göstergesi, hafıza yongası ve uzaktan kumanda
fonksiyonu için harcanır. Bu tip enerji tüketimine leakage (sızıntı) adı
verilmektedir ve aletin kendi enerjisinin yaklaşık % 5'i kadardır.
Stand-by
modunda, enerji sızıntılarının azaltılması amaçlı çalışmalar yapılmaktadır:
örneğin, Energy Star etiketli yeni teknoloji TV ve Video'lar kayıp enerjiyi
%75'e kadar azaltmaktadırlar.
Energy
Star etiketli PC, fax, yazıcı ve tarayıcı gibi evde kullanılan ofis cihazları
ise, kullanılmadıkları zaman otomatik olarak uyuma moduna geçmekte buna bağlı
olarak güç azaldığı için enerji tasarrufu sağlanmakta ve cihaz ömrü
uzamaktadır.
Radyolar 100 saat kullanıldığında, renkli televizyonlar ise 5-7 saat
kullanıldığında 1kWh elektrik enerjisi tüketirler. Küçük ekranlı televizyonlar
büyük ekranlılara göre daha az elektrik enerjisi tüketirler. Ses düzeyinin
düşük tutulması da elektrik enerjisi tüketimini azaltır.
Ütü
Çamaşırların
nemli olarak ütülenmesi, buharlı ve termostatlı ütülerin tercih edilmesi önemli
faktörlerdir. Ütüleme işini, ütüyü tekrar ısıtmak gerekmeyecek şekilde bir
defada yapmaya çalışınız.
Saç Kurutma Makinası
Saç kurutma işlemi mümkün olduğu kadar
havlu ile makina kullanmadan yapılmalıdır. Kurutma makinasının 10 dakika
çalışması 60 Watt'lık bir lambanın 3 saat yanmasına eşdeğer bir elektrik
tüketir.
|
|
ELEKTRİK ENERJİSİ TASARRUFU NASIL
YAPILABİLİR? |
|
Odadan
ayrılırken lambalar kapatılmalıdır. Aile bireylerinin odadan ayrılırken
lambaları kapatmalarını hatırlatacak küçük notlar konması faydalı
olacaktır.Daha açık renkli duvarlar, mobilyalar ve perdeler ışığı yansıtır ve
odanın aydınlatma ihtiyacı azalır.Lamba üzerinde biriken tozlar zamanla faydalı
ışık miktarını azaltır. Akkor lamba yerine kompakt fluoresan lamba kullanılması
durumunda %75 kadar aydınlatma maliyeti azalır.
Önemli
bir enerji kullanıcısı olan buzdolapları, diğer ev aletleri gibi periyodik
olarak değil devamlı kullanılmaktadır.Satın alırken istenilen özelliklerin bir
araya geldiği en az elektrik tüketen yani verimli olanları tercih
edilmelidir.Buzdolabı ve derin dondurucular fırın, radyatör, gibi ısı
kaynaklarından uzak yerlere yerleştirilmelidir. Aksi takdirde tüketim %10-20
artacaktır.